Пенсия алды яшендәге гражданнарның хезмәт хокукларын тәэмин итү

Гомуми нигезләмәләр.

Һәркем үз хокукларын тормышка ашыру өчен тигез мөмкинлекләргә ия.

Гражданинның пенсия яшенә җитүе хезмәт хокукларында һәм ирекләрендә, шул исәптән эшкә алганда, чикләүләр билгеләү өчен сәбәп була алмый.

Барлык эш бирүчеләр (физик затлар һәм юридик затлар, аларның оештыру-хокукый формаларына һәм милек рәвешләренә бәйсез рәвештә) хезмәт мөнәсәбәтләрендә һәм алар белән турыдан-туры бәйле башка хезмәткәрләр белән мөнәсәбәтләрдә хезмәт законнары һәм хезмәт хокукы нормаларын үз эченә алган башка актлар нигезләмәләренә таянырга тиеш.

Эшкә кабул иткәндә.

Эшкә кабул итү буенча таләпләр бердәм булып тора, ягъни пенсия алды яшендәге гражданнарны кабул итү башка хезмәткәрләрне эшкә алу кагыйдәләреннән аерылмый.

Россия Федерациясе Хезмәт кодексы (алга таба-РФ ТК) нигезендә хезмәт килешүе төзү өчен иң чик яшь закон белән билгеләнмәгән.

Хезмәт килешүен төзүдән нигезсез баш тарту тыела.

Хезмәт килешүен төзегәндә хокукларны турыдан-туры яки турыдан-туры яки турыдан-туры яки турыдан-туры яки турыдан-туры яки кагылгысыз өстенлекләр билгеләү, шулай ук хезмәткәрләрнең эш сыйфатларына бәйле булмаган башка шартларга бәйле рәвештә рөхсәт ителми.

Шулай итеп, пенсия алды яшендәге гражданга хезмәт килешүе төзүдән бары тик эшлекле сыйфатлар буенча гына баш тартырга мөмкин. Пенсия яшенә җитү кебек хәл баш тарту өчен нигез була алмый.

Хезмәт килешүе төзүдән баш тарткан зат таләбе буенча, эш бирүче мондый таләп куелган көннән җиде эш көненнән дә соңга калмыйча язма рәвештә баш тарту сәбәбен хәбәр итәргә тиеш.

Игътибар итегез: хезмәт килешүен төзүдән баш тарту судка шикаять бирергә мөмкин (РФ ТК 64 ст.).

Хезмәт килешүенең эчтәлеге буенча.

Хезмәт килешүен рәсмиләштерүгә һәм эчтәлегенә билгеләнгән таләпләр пенсия алды яшендәге гражданнар белән хезмәт мөнәсәбәтләренә тулысынча кагыла.

Вакытлы хезмәт килешүе түбәндәгедән гыйбарәт: хезмәт мөнәсәбәтләре, алда торган эшнең характерын яки аны үтәү шартларын исәпкә алып, билгесез срокка, ягъни РФ ТК 59 статьясының беренче өлешендә каралган очракларда билгеләнә алмый. РФ ТК 59 статьясындагы икенче өлешендә каралган очракларда, срочлы хезмәт килешүе якларның килешүе буенча, булачак эшнең характерын һәм аны үтәү шартларын исәпкә алмыйча төзелергә мөмкин.

Пенсия алды яшендәге хезмәткәрләр белән срочлы хезмәт килешүен мәҗбүри төзү мөмкин түгел. Ягъни эш бирүче, алда торган эшнең характеры һәм аны үтәү шартлары билгесез срокка хезмәт килешүен төзергә мөмкинлек бирсә, ашыгыч шартнамә төзүне таләп итәргә хокуклы түгел. Әгәр алга таба суд хезмәткәрне ашыгыч хезмәт килешүе төзергә мәҗбүр итүләре ачыкланса, мондый килешү билгесез срокта төзелгән дип табылачак.

Эш характерын һәм аны үтәү шартларын исәпкә алмыйча, билгеле бер вакытка эшкә яше буенча эшләүче пенсионерлар белән генә кабул ителә. Шул ук вакытта закон эш бирүчегә эш бирүчегә билгесез срокка хезмәт килешүен яңадан рәсмиләштерү хокукы бирмәвен (хезмәт килешүен өзү кебек үк), әлеге хезмәткәр пенсия яшенә җитү һәм аңа пенсия билгеләү белән бәйле рәвештә, сроклы хезмәт килешүен (хезмәт килешүен өзү) бирмәвен белергә кирәк.

Кабул ителә торган пенсия яшендәге хезмәткәрләр өчен сынау РФ ТК 70 статьясы нигезендә гомуми нигезләрдә билгеләнергә мөмкин. Ягъни кертү шартлары турында Сынаулар мөмкин генә килешү буенча якларның, ягъни аны кертергә кирәк хезмәт килешүе һәм приказ кабул итү турында хезмәткәре эшкә. Булмау хезмәт килешүендә шартлар турында Сынаулар аңлата хезмәткәре эшкә кабул ителде башка сынаулар.

Закон таләпләре арасында-ярашлык буенча эшкә тыю булмау.

РФ ТК ның 601нче маддәсе нигезендә, һәр хезмәткәр гомуми кагыйдә буенча шул ук эш бирүчедә (эчке берлектә) һәм (яки) башка эш бирүченең (тышкы берлектә) башка даими түләүле эш вакытында төп эштән буш вакытында башкару турында хезмәт килешүләре төзергә хокуклы.

Пенсия алды яшендәге, совместитель булып торучы хезмәткәрләр, гади хезмәткәрләр кебек үк, шул ук гарантияләр һәм компенсацияләр алырга хокуклы. Мәсәлән, аларга ел саен түләнә торган ял, больничный кәгазе өчен түләү һәм эштән киткәндә файдаланылмаган ял өчен компенсация һ. б. каралган.

Эш вакыты һәм ял вакыты буенча.

Законда пенсия алды яшендәге хезмәткәрләрнең хезмәт шартларына һәм эш режимына карата махсус таләпләр билгеләнмәгән.

Хезмәткәрләргә гарантияләрнең арттырылган дәрәҗәсе, гадәти хезмәткәрләр белән чагыштырганда, күмәк шартнамәдә, килешүләрдә, локаль норматив актларда, хезмәт килешүендә каралырга мөмкин.

Эш бирүчеләргә хезмәт шартларын һәм җитештерү өлкәсен яхшырту буенча гомуми киңәшләр 1980 елның 23 июнендә Халыкара хезмәт оешмасы тарафыннан расланган «өлкән яшьтәге хезмәт ияләре турында» 162нче Рекомендациянең 13 пунктында китерелгән. Мәсәлән, эш бирүчеләргә киңәш ителә:

хезмәтне оештыру рәвешләрен үзгәртү, әгәр алар өлкән яшьтәге хезмәткәрләрнең артык киеренкелегенә китерә икән, аерым алганда, дәрестән тыш эшне чикләү юлы белән;

эш урынын һәм биремнәрне, булган барлык техник чаралардан файдаланып, эш бирүчегә яраклаштырырга һәм, аерым алганда, эргономика принципларын, сәламәтлекне һәм эшкә сәләтлелекне саклап калу һәм бәхетсезлек очракларын кисәтү өчен яраклаштырырга;

хезмәткәрләрнең сәламәтлеге торышын системалы рәвештә тикшереп торуны оештырырга;

эш урыннарында хезмәткәрләрнең куркынычсызлыгын һәм гигиенасын тәэмин итүгә тиешле контроль булдыру күздә тотыла.

Буенча отпусклары.

Хезмәт законнары нигезендә, яше булуга карамастан, хезмәткәрләргә ел саен төп һәм өстәмә түләүле отпусклар бирүнең бердәм тәртибе билгеләнгән.

Шул ук вакытта ялга алар өчен уңайлы теләсә кайсы вакытта китәргә хокуклы хезмәткәрләрнең категорияләре беркетелгән. Пенсия алды яшендәге хезмәткәрләр законнарда каралган категорияләргә эләксә, алар шулай ук үзләренә уңайлы вакытта ял бирү хокукыннан файдалана алалар.

Әйтик, Чернобыль АЭСындагы авария нәтиҗәсендә зыян күргән дип табылган пенсия яшендәге хезмәткәрләр «Чернобыль АЭСындагы һәлакәт аркасында радиация йогынтысына дучар ителгән гражданнарны социаль яклау турында» 15.05.1991 ел, № 1244-1 Россия Федерациясе Законының 14 статьясындагы 5 пункты нигезендә ел саен чираттагы түләүле отпускны алар өчен уңайлы вакытта файдалануга, шулай ук 14 календарь көн дәвамындагы өстәмә түләүле отпуск алу хокукына ия.

Закон белән билгеләнгән шартлар булганда, ял бирү мәсьәләсен хәл иткәндә пенсия алды яшендәге хезмәткәрләр дә үз хокукларыннан файдалана ала.

Гомуми кагыйдә буенча, хезмәт хакын сакламыйча, отпуск гаилә хәле һәм башка мөһим сәбәпләр аркасында хезмәткәрнең язма гаризасы булганда бирелергә мөмкин. Ялның озынлыгы хезмәткәр белән эш бирүче арасында килешү нигезендә билгеләнә.

Шул ук вакытта кайбер очракларда эш бирүчеләргә хезмәткәрләрнең язма гаризасы нигезендә, хезмәт хакын мәҗбүри рәвештә саклап калмыйча, отпуск бирү бурычы йөкләнә.

Әйтик, пенсия алды яшендәге хезмәткәр инвалид булса, хезмәткәрнең язма гаризасы белән мөрәҗәгать иткәндә, эш бирүче хезмәт хакын саклап калмыйча, елына 60 календарь көнгә кадәр ял бирергә тиеш.

Әгәр пенсия алды яшендәге хезмәткәр яралану, контузия яки гарипләнү аркасында үлгән яки хәрби хезмәт бурычларын үтәгәндә йә хәрби хезмәт үтүгә бәйле авыру нәтиҗәсендә алынган хәрби хезмәткәрләрнең ата-анасы яки хатыны булса, аның гаризасы буенча елына 14 календарь көнгә кадәр хезмәт хакын саклап калмыйча отпуск бирелә.

Никах теркәү, якын туганнары үлгән очракта, пенсия алды яшендәге хезмәткәрләргә хезмәт хакын биш календарь көнгә кадәр саклап калмыйча ял бирелә.

Эштән киткәндә.

Хезмәткәрләрнең, шул исәптән пенсия алды яшендәге хокуклары хезмәт турындагы законнарда беркетелгән гарантияләр белән тәэмин ителгән.

Мондый гарантияләр исәбенә, аерым алганда, керә:

хезмәткәрнең үз теләге белән теләсә кайсы вакытта, нинди нигезсез, хезмәт килешүен өзү хокукы (РФ ТК 80 ст.);

эш бирүче инициативасы буенча хезмәткәрне закон белән билгеләнгән очракларда һәм нигезләрдә эштән азат итү мөмкинлеге (ст.77, 81 ТК РФ). РФ ТКда эш бирүче инициативасы буенча хезмәт хокук мөнәсәбәтләрен туктату өчен нигезләрнең тулы исемлеге бар.

Эш бирүче тарафыннан килешүне өзгән вакытта РФ хезмәт законнары таләпләре үтәлергә тиеш.

Административ җаваплылык турында.

Шуны истә тотарга кирәк, хезмәткәрләрнең, шул исәптән пенсия алды яшендәге хезмәткәрләрнең хезмәт хокукларын бозган өчен административ җаваплылык каралган.

Әйтик, эшкә кабул итү һәм хезмәт килешүен рәсмиләштерү тәртибен, хезмәт килешүен туктату тәртибен (эштән китүгә мәҗбүр итү, эштән азат итү рәвешендә дисциплинар җаваплылыкка тарту) бозган, отпуск бирмәгән, эш вакыты һәм ял вакыты режимын бозган өчен вазифаи затларга бер меңнән биш мең сумга кадәр; юридик затларга утыз меңнән илле мең сумга кадәр административ штраф салу каралган.

Эш бирүченең эш урыннарында хезмәт шартларын махсус бәяләү үткәрү тәртибен бозу яки аны үткәрмәү вазифаи затларга биш меңнән ун мең сумга кадәр; юридик затларга алтмыш меңнән сиксән мең сумга кадәр административ штраф салуга китерә.