Биналарны кандаладан профилактикалау чаралары
Урын-җир кандаласы (Cimexlectularius) - кан суыручы канатсыз бөҗәкләр, йорт паразитларына карыйлар. Ана кандала һәркөнне 1-12 йомырка сала (ә гомер буена 250 йомыркадан 500 йомыркага кадәр) стена, җиһаз ярыкларында, обойлар ялганышында Личинкалар, олылар кебек үк, кан белән туклана. Тышкы яктан да, яшәү рәвеше ягыннан да личинкалар олы кандалаларга охшаган, ләкин алар кечерәк һәм төсе яктырак. Оптималь шартларда үсеш циклының дәвамлылыгы бер айга якын Кандалалар 14 айга кадәр яши. Гадәттә алар даими рәвештә 24-48 сәгать саен туклана, нигездә кеше каны белән, әмма шулай ук йорт хайваннарының, күсе, күгәрченнәрнең канын эчә алалар һәм авыл җирлегендә еш кына йогышлы кетәклекләрдән торак йортларга үрмәлиләр. Кандалалар түбән температурада ел ярымга кадәр ач торырга сәләтле, бу аларның тормыш циклына тигез диярлек. Ачыккан кандала юка, үтә күренмәлегә әверелә. Алар төнге яшәү рәвеше алып баралар, ә көндез үз сыену урыннарында: беренче чиратта, йокы бүлмәләре җиһазларында, шулай ук картина рамкаларында, стеналарда, идәндә, плинтусларда, обойлар астында, агач тәрәзә төпләрендә, китапларда һәм башка караңгы һәм җылы урыннарда яшеренәләр. Алар шулай ук ясалма яктылыктан да куркалар. Кешегә ешрак йокы вакытында һөҗүм итәләр, ләкин ач кандала көндез дә һөҗүм итә ала. Алар беренче чиратта тәннең ачык өлешләрендә, биттән, муеннан, куллардан, аяклардан кан суыра. Тешләгәндә сизелми, сизү сонрак барлыкка килә Гадәттә кандала, кан суыру өчен яраклы урын тапканчы, берничә тапкыр кадый. Кешеләр җиһаз кандаласы тешләүгә бертөрле сизгер түгел: берәүләрдә кадаганнан соң аның урынында кабарчык һәм яндыру тойгысы барлыкка килә, икенчеләрендә - реакция берничә сәгатьтән башлана. Сизгер кешеләрдә көчле аллергия чагылышлары күзәтелә. Кандала организмда күп кенә авыруларны кузгатучылар (чума, туляремия, Бизгәк һ. б.)булырга мөмкин. Хәзерге вакытта аларның гепатит В вирусларын тапшыруда катнашуы тасвирланган.
Кандаланы таратуның иң гади һәм иң еш ысулы - аны әйберләр, кием-салым, җиһаз һәм башка кирәк-яраклар белән алып керү. Аларны бер бинадан икенчесенә, бер йорттан икенче йортка һәм бер шәһәрдән икенче шәһәргә күчерергә мөмкин. Алар күрше фатирлардан, каттан, вентиляция каналлары буенча, электр розеткалары аша, ә җылы вакытта йортларның тышкы диварлары буйлап шуышырга мөмкин. Моннан тыш, кандаланың үрентесе чормада булырга мөмкин (әгәр аларда күгәрченнәр оя кора икән). Сирәк булса да, кандаланы кешеләр күп җыелган башка урыннарда да, транспортта да эләктерергә мөмкин.
Кандала көнкүрештәге буынтыгаяклыларга керә, алар тиешле санитар хәлдә булган имин биналарда яши һәм үрчи ала, әмма еш кына алар кешеләр тыгызлыгы югары булган һәм канәгатьләнерлек булмаган санитар-техник торышлы торак биналарда очрый (тулай тораклар, коммуналь фатирлар, төзелеш көнкүрешләре, картлар йортлары һ.б.).
Кандала булган биналарны профилактикалау чаралары
Кандаланың үрчүен кисәтү максатларында профилактик һәм санитар-техник чаралар зур әһәмияткә ия. Халык яңа төзелгән фатирларга күчкәндә һәм башка очракларда торакны алмаштырганда яңа торакка кертелгән иске мебель һәм башка әйберләрне инсектицидлар белән профилактик эшкәртү мөһим, шулай ук яңа җиһазларны һәм көнкүреш предметларын җентекләп карарга тиеш.Фатирларны системалы ремонтлау, түшәмнәрне агарту, җентекләп (һава калдырмыйча) обой ябыштыру, идән, тәрәзә төбендә һәм ишек яңакларында ярыкларны яхшылап сылау бик тә әһәмиятле.
Биналарны даими рәвештә санитар җыештырырга, тузанны тузан суырткыч кулланып, урын-җир киемнәрен еш алыштырырга, саклау өчен савытларда тотмыйча, шунда ук юарга; вакыт-вакыт диваннарны, келәмнәрне карарга һәм кандалаларның тереклек эшчәнлеге эзләренә игътибар итәргә кирәк: җиһаз, картиналар, купкан обойларның эчке ягын һәм урын-җир өстендә кан таплары һ.б.
Кандалаларга каршы көрәш чаралары
Кандалаларны юк итү өчен инсектицидлар кулланыла. плинтуслар, бордюрлар, обойлар тоташкан урыннар, тәрәзә төпләре астында, ишек тәрәзә рамнары һәм вентиляция рәшәткәләре тирәсендә, стеналарда һәм җиһазларда ярыклар, шулай ук стенага терәлгән ягыннан келәмнәр, картиналар һ.б.ны эшкәртергә кирәк.
“Татарстан Республикасында (Татарстан) гигиена һәм эпидемиология үзәге” ССФБУ Алабуга филиалының Менделеевск бүлеге Россия Федерациясе Торак кодексының 5 бүлеге 30 статьясы 3,4 пунктчасы нигезендә, фатирларында бөҗәкләрдән дезинсекцияле эшкәртү торак милекчеләре тарафыннан үз көчләре белән яисә килешү шартнамәсе төзү буенча махсус оештырылган профильле дезинфекция көче белән башкарыла дип искә төшерә.