Роспотребнадзор: Бөтендөнья азык-төлек продуктлары куркынычсызлыгы көне турында

7 июньдә Бөтендөнья азык-төлек продуктлары куркынычсызлыгы көне билгеләп үтелә. 2016 елда үзенең 39 нчы сессиясендә «Кодекс Алиментариус» Комиссиясе Берләшкән Милләтләр Оешмасы (БМО) кысаларында Бөтендөнья азык-төлек продуктларының иминлеге көнен даими нигездә игълан итү турындагы тәкъдимне хуплау турындагы бердәм карар кабул итте. Быел Бөтендөнья азык-төлек продуктлары куркынычсызлыгы көне «Азык-төлек продуктларының иминлеге - һәркем эше» девизы астында уза.

Куркынычсыз туклану продуктлары кешенең сәламәтлеге һәм иминлеге өчен зур әһәмияткә ия. Азык-төлек куркынычсыз булганда гына, анда булган туклыклы матдәләрне тулысынча файдаланырга һәм азыкның уртак алымнарының барлык социаль һәм психологик өстенлекләрен алырга мөмкин. Имин азык-төлек - яхшы сәламәтлек гарантиясенең иң мөһиме.

Азык-төлек продуктлары күп кенә авыруларның сәбәбе булып тора һәм үсештә артта калуга, туклыклы микроэлементларга, психик тайпылышларга кытлыкка китерә. Ел саен планетада яшәүче һәр унынчы кеше азык авыруларыннан интегә. Мондый авыруларның күбесен булдырмый калырга мөмкин.

Азык-төлек системасын һәм логистик чылбырларны дөрес төзү йогышлы һәм токсик агентлар, патоген микроорганизмнар (бактерияләр, вируслар һәм паразитлар), химик матдәләр, биотоксиннар һәм башка агулы яки куркыныч матдәләр азыгына эләгүне булдырмый калырга ярдәм итә.

Азык-төлек продуктларының иминлеге азык-төлек системаларының тотрыклылыгын тәэмин итә һәм тотрыклы үсеш өлкәсендәге максатларга ирешергә мөмкинлек бирә.

Халыкның сәламәтлеген яхшыртуга юнәлтелгән системалы үзгәрешләр азык-төлек продуктларын куркынычсызрак итәргә ярдәм итәчәк, бу озак сроклы перспективада кеше потенциалын үстерүгә һәм тотрыклы үсеш өлкәсендәге максатларга ирешү өчен алшарт

COVID-19 пандемиясе чорында азык-төлек продуктларының иминлеге

COVID-19 вирусы азык-төлек аша тапшырылмаса да, пандемия азык-төлек куркынычсызлыгы өлкәсендәге кайбер сорауларга игътибарны җәлеп итте. Алар арасында - гигиена, микробларга каршы торучанлык, зоонозлы авырулар, климатны үзгәртү, азык-төлек продуктларын фальсификацияләү һәм азык-төлек системаларын цифрлаштыруның потенциаль өстенлекләре. Пандемия шулай ук азык-төлек продуктларын җитештерү һәм аларның сыйфатын тикшереп тору системаларында йомшак урыннарны тапкан.

Шуны истә тотарга кирәк, җитештергән, эшкәрткән, ташыган, саткан, азык-төлек продуктларын әзерләгән һәм кулланган һәркем азык-төлек белән тәэмин итү чылбырында катнашучылар булып тора. Кызганычка каршы, һәр этапта азык-төлек продуктларын йоктыру куркынычы бар, һәм аларның куркынычсызлыгы өчен җаваплылыкны чылбырның һәр катнашучысы йөртә.

Азык-төлек куркынычсызлыгына карата системалы якын килү һәм азык-төлек продуктларының куркынычсызлыгына карата таләпләрне үтәү азык-төлек белән тәэмин итүнең ачык глобаль чылбырын саклап калырга һәм кулланучыларга азык-төлек продуктларына керү мөмкинлеген тәэмин итәргә мөмкинлек бирә. Азык-төлек продуктларының иминлеге өлкәсендә көчләрне берләштерү пандемиянең социаль-икътисадый нәтиҗәләрен йомшартырга мөмкин, ә озак сроклы перспективада - азык-төлек продуктлары һәм авыл хуҗалыгы продукциясе белән сатуны гадиләштерү һәм тизләтү, зоон авыруларының яңа пандемиясе куркынычы кимү һәм азык-төлек системаларын үзгәртеп кору исәбенә тотрыклылыкны ныгытырга мөмкин.

2021 елда Россия Федерациясе территориясендә Роспотребнадзор органнары һәм оешмалары тарафыннан үзебезнең һәм чит ил азык-төлек продукциясенең 1,849 млн пробасы сайлап алынган һәм тикшерелгән.

2012 елдан 2021 елга кадәр чорда санитар-химик (2012 елда 2,77% тан 2021 елда 0,34% ка кадәр), шулай ук микробиологик (2012 елда 4,75 % тан 2021 елда 3,26% ка кадәр) күрсәткечләр буенча санитар-эпидемиологик таләпләргә туры килми торган азык-төлек продукциясе пробалары өлеше кимеде. Санитар-эпидемиологик таләпләргә туры килмәгән үзебезнең продукциянең пробалары өлеше 2012 елда 2,8 %тан 2021 елда 0,34 %ка кадәр кимеде.

2021 елда санитария-химия күрсәткечләре буенча гигиена нормативларына җавап бирми торган азык-төлек продукциясе пробаларының чагыштырма авырлыгы азык продукциясенең түбәндәге төркемнәрендә билгеләнде:

- «җиләк-җимеш продукциясе» - 0,84 %, бахча культураларында нитратларның (4,44 %), балда һәм умартачылык продуктларында 5-оксиметилфурол (4,41 %); яшелчәләрдә нитратлар (1 %), яшелчәләрдә пестицидлар (0,19%) арту исәбенә;

- «консервлар», яшелчә консервларында нитратларның артуы (2,95 %), шул исәптән импортланучылар (2,82 %) хисабына.

Санитар-эпидемиологик таләпләргә туры килми торган пробалар өлеше буенча өстенлекле  булып нитратлар кала. Әйтик, 2021 елда нитратлар эчтәлеге буенча гигиена нормативларына туры килми торган пробаларның чагыштырма күләме 1,0% тәшкил иткән.

Азык-төлек продукциясе пробаларының 2021 елда уздырылган тикшеренүләр саныннан микробиологик күрсәткечләр буенча гигиена нормативлары булмау 3,26% тәшкил итте (импортланучы - 1,99 %). Аларның төркемнәрендә:

- «балык продуктлары - 4,7%;

- «кош, йомырка һәм аларны эшкәртү продуктлары» - 3,92 %;

«ит һәм ит продуктлары» - 3,8%;

- «кондитер эшләнмәләре» - 3,44 %, крем әйберләре исәбенә (6,99  %);

- «кулинар эшләнмәләр» - 3,47%, традицион булмаган технология (16,37%), сәүдә челтәре аша үз продукциясен сатучы цехларның һәм җәмәгать туклануы предприятиеләренең (4,45%) кулинария эшләнмәләре хисабына;

- «консервлар» - 2,45%, балык консервлары исәбенә (7,25%) шул исәптән пресервлар (12,11%).

Читтән кертелә торган продукциядән микробиологик күрсәткечләр буенча туры килми торган продукциянең чагыштырма күләме «консервлар» төркемендә - 3,4%, балык консервлары (13,0%) исәбенә, шул исәптән пресервлар (15,0%) исәбенә билгеләнде.

2021 елда физик-химик күрсәткечләр буенча билгеләнгән таләпләргә туры килмәгән продукция пробаларының чагыштырма авырлыгы 3,11% тәшкил иткән.

2012 елдан башлап куркыныч булмаган продукция белән ассоциацияләнгән авырулар саны 30,5% ка кимегән. Уңай тенденцияләр, шул исәптән, Кулланучылар хокукларын яклау һәм кеше иминлеге өлкәсендә күзәтчелек буенча федераль хезмәтнең хәвеф-хәтәр моделенә күчүе белән бәйле, аның кысаларында иң зур куркынычларны формалаштыручы продукция хосусый һәм тирән контрольгә алынырга тиеш.

Азык-төлек продуктларының куркынычсызлыгы буенча вәзгыять Роспотребнадзорның катгый контролендә кала бирә.