Кремний белән ашлама - барлык очракларда да ярдәм итә ала торган чара яки мифмы?
Кремнийлы ашламалар дөньяда 18 гасыр уртасыннан билгеле. Кремний ашламасына беренче патент 1888 елда АКШта бирелә. 2000 елдан башлап. кремнийлы ашламалар җитештерү ел саен АКШ, Кытай, Һиндстан, Бразилия һәм башка илләрдә 20-30% ка арта. Бүгенге көндә кремнийлы ашламалар шулай ук Япониядә, Көньяк Кореяда, Колумбиядә, Мексикада, Австралиядә кулланыла. Әмма алар һаман да аграрийларга аз билгеле.
Авыл хуҗалыгы үсемлекләре кремнийны елына 30-700 кг/га үзләштерә.
Кремнийның дөге үстерүдә роле мөһим, анда бу элемент җитмәсә, ашлык уңышы 50% ка кими ала. Табигатьтә кремний органик кушылмалары юк, ә синтетик силоксаннар һәм силиконнарның химик активлыгы түбән, шуңа күрә аларның биологик активлыгы юк дигән фикер барлыкка килгән. 20 гасырның икенче яртысыннан гына академик М.Г Воронков (Россия) силатраннарның биологик активлыгын ачканнан соң, биологлар һәм химиклар кремнийның физиологик актив органик кушылмалары турында беләләр.
Бүгенге көндә үсемлекләрдә кремнийның физиологик роленең нинди яңа аспектлары билгеле?
Хәзерге үсемлек физиологиясе кремний турында бик күп белә. Беренчедән, югарыда билгеләп үтелгәнчә, кремнийның һәртөрле стресстан табигый саклану дәрәҗәсен билгеләве билгеле. Ягъни, биотик - зарарлы бөҗәкләр, гөмбәләр, бактериаль инфекцияләр һәм абиотик (югары температура, температура, радиация, химик пычрану, яктылык җитмәү яки артык якты булу, тозлану, су җитмәү). Япония һәм Канада тикшеренүчеләре кремнийның Бу функциясе ДНК мәгълүматларына керә дип билгеләгәннәр.
Ул берничә механизм белән тормышка ашырыла: механик (эпидермаль катламны ныгыту), химик (химик тискәре йогынтыдан саклау), физиологик (тамырлар үсешен тизләтү, хлорофилл молекулаларын ныгыту, үсемлек эчендә туклыклы матдәләр транспортын тизләтү), биохимик (антиоксидант һәм башка саклау ферментларын синтезлауны тизләтү).
Кремнийның чәчәкләр формалашуда һәм аларны серкәләндерүдә мөһим роль уйнавын күрсәтүче мәгълүматлар бар. Кремнийлы туклануны оптимальләштерү җимешләрнең өлгерү тизлеген арттыра, витаминнар һәм шикәр синтезын тизләтә. Шулай итеп, кремний үсемлекләргә генетик дәрәҗәдә кирәк һәм уңышны формалаштыруда һәм аның сыйфатын тәэмин итүдә мөһим роль уйный.